PHẦN LỊCH SỬ LỚP 5
Bài 1 “BÌNH TÂY ĐẠI NGUYÊN SOÁI” TRƯƠNG ĐỊNH

Trương Định được suy tôn “Bình Tây đại nguyên soái”


Nội dung
Trương Định sinh năm 1820 ở xã Tư Cung, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Ngay sau khi thực dân Pháp chiếm thành Gia Định (2-1859), ông đã cùng nghĩa quân hoạt động đánh giặc làm cho Pháp và triều đình lo sợ. Triều đình hạ lệnh bắt ông phải bãi binh, điều ông đi nhận chức Lãnh binh ở An Giang và Phú Yên. Nghe tin đó, nghĩa quân cùng nhân dân địa phương đã tập hợp xung quanh Trương Định, bày tỏ ý muốn giết giặc.
Bức tranh mô tả buổi lễ phong soái cho Trương Định ở một vùng quê Nam Bộ. Nhân dân làm lễ đài, trên đặt hương án, phía sau đặt bức trướng ghi dòng chữ “Bình Tây đại nguyên soái”. Người đứng ở giữa bức tranh là Trương Định, đang giơ tay đón nhận thanh kiếm do một người già có uy tín trao tặng.
Sau khi nhận chức do dân phong, Trương Định đem đại quân về đóng ở Gò Công. Từ đây, nghĩa quân có nhiều hoạt động, gây cho địch những thiệt hại lớn.
Phương pháp sử dụng
Bức tranh được sử dụng khi dạy chi tiết dân chúng và nghĩa quân suy tôn Trương Định làm “Bình Tây đại nguyên soái”. Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát bức tranh từ trái sang phải (theo tay các em) và nêu câu hỏi để học sinh trả lời:
Qua quan sát bức tranh, các em thấy có những gì? (lễ đài, hương án, bức trướng, nhiều người,… )
Qua quan sát, các em hãy chỉ xem đâu là Trương Định?
Sau khi học sinh trao đổi, giáo viên chốt lại: Nhân dân tin yêu, tôn Trương Định làm “Bình Tây đại nguyên soái”; Trương Định ở lại cùng nhân dân đánh giặc.
Bài 2 NGUYỄN TRƯỜNG TỘ MONG MUỐN CANH TÂN ĐẤT NƯỚC
Chân dung Nguyễn Trường Tộ

Nội dung
Nguyễn Trường Tộ là một phu sĩ yêu nước của Việt Nam, nổi tiếng theo chủ trương canh tân đất nước. Ông quê ở làng Bùi Chu, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Ông học giỏi, có tài văn chương nên được gọi là “ông Trạng Tộ”. Năm 1858, ông đi Hương Cảng, Xin-ga-po rồi sang Rô-ma, sau đó đi Pa-ri học ở Đại học Soóc-bon. Ở đây, ông học được cách khai mỏ, làm vũ khí, xây dựng nhà cửa của nền công nghiệp tiên tiến Pháp. Năm 1860, ông về nước làm phiên dịch tiếng Pháp cho nhà Nguyễn. Trong thời gian này, Nguyễn Trường Tộ đã đề nghị triều đình gấp rút canh tân đất nước, mở rộng quan hệ ngoại giao với các nước phương Tây, cử người đi học khoa học – kĩ thuật để tự lập, tự cường. Năm 1866, ông giúp chính quyền địa phương đào kênh Sắt, tìm cách khai thác mỏ than và kim loại, sau đó được cử sang Pháp mời chuyên gia kĩ thuật, mua máy móc, sách vở đề về nước mở trường kĩ thuật. Thời gian này ông dâng bản điều trần 8 điểm để canh tân đất nước. Nhưng triều đình đã khước từ các đề nghị của ông. Về sau, ông lại đề nghị cải cách, chấn hưng kinh tế, nhưng không được triều đình chấp nhận. Ông mất năm 1871, nhân dân vô cùng thương tiếc.
Phương pháp sử dụng
Chân dung Nguyễn Trường Tộ được sử dụng để tạo biểu tượng về Nguyễn Trường Tộ. Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát chân dung, miêu tả ngắn gọn hình dạng kết hợp với giới thiệu tiểu sử và những đề nghị canh tân đất nước của ông (dựa theo nội dung trên). Tiếp đó, giáo viên đặt câu hỏi để học sinh tìm hiểu và trao đổi (theo nhóm):
Những đề nghị canh tân đất nước của Nguyễn Trường Tộ là gì?
Qua những đề nghị đó, Nguyễn Trường Tộ mong muốn điều gì?
Những đề nghị đó có được triều định thực hiện không?
Cảm nghĩ của em về Nguyễn Trường Tộ?
Sau khi học sinh trao đổi, giáo viên chốt những ý chính về Nguyễn Trường Tộ.
Bài 3 CUỘC PHẢN CÔNG Ở KINH THÀNH HUẾ
Súng “thần công” thời Nguyễn


Nội dung
Súng thần công, còn gọi là súng thần cơ, hỏa khí do Hồ Nguyên Trừng chế tạo từ thế kỉ XV, đúc bằng đồng hoặc sắt. Súng thần công có nhiều cỡ, cỡ lớn đặt trên bệ cố định hoặc trên giá có bánh xe để kéo, cỡ nhỏ dùng giá gỗ hay vác vai. Tầm bắn trên 200m. Có loại súng thần công chỉ là vũ khí; có loại vừa là vũ khí vừa là công trình mĩ thuật tượng trưng cho uy lực của nhà vua. Bức ảnh 9 súng thần công trong sách giáo khoa trưng bày ở cố